Bản đối chiếu · Thuế Việt Nam
Giải thích cơ chế thuế GTGT, và sự khác nhau thật sự giữa hộ kinh doanh và công ty — theo luật đang có hiệu lực tháng 7/2026. Mốc quan trọng nhất: thuế khoán đã bị xóa bỏ từ 01/01/2026. Rất nhiều điều "ai cũng biết" về hộ kinh doanh nay đã sai.
Chấm từng luận điểm trong đoạn trao đổi 19 phút. Phần cơ chế GTGT đúng gần như trọn vẹn — chỗ hỏng nằm ở phần hộ kinh doanh, và hỏng vì luật đổi chứ không phải vì hiểu sai.
"Mua son 1 triệu có 100k thuế, bán 1,5 triệu thu 150k thuế — mình chỉ đóng thêm 50k."
Đúng nguyên tắc khấu trừ: thuế phải nộp = đầu ra − đầu vào.
"VAT thực chất là người tiêu dùng đã trả rồi, mình chỉ thu hộ."
Đúng bản chất. GTGT là thuế gián thu — doanh nghiệp thu hộ và nộp hộ, không phải chi phí của doanh nghiệp.
"Không có hóa đơn đầu vào thì phải đóng nguyên 150k, nhưng vẫn được ghi nhận giá vốn."
Đúng — mất khấu trừ GTGT không đồng nghĩa mất chi phí. Nhưng chi phí chỉ được trừ khi có chứng từ hợp lệ; xem cảnh báo ở Phần 2.
"Không có giá vốn thì tất cả thành lợi nhuận, phải đóng thuế trên toàn bộ."
Đúng. Đây là lý do hóa đơn đầu vào đáng tiền hơn nhiều người tưởng.
"Thương mại 1,5%, dịch vụ 7%, sản xuất 4,5%."
Vẫn đúng. Các tỷ lệ này giữ nguyên sang khung mới, dù TT 40/2021/TT-BTC đã hết hiệu lực từ 05/03/2026 và được thay bằng TT 18/2026/TT-BTC.
"Hộ kinh doanh đóng khoán theo doanh thu, không ai hỏi hóa đơn đầu vào."
Thuế khoán đã bị xóa bỏ từ 01/01/2026 — Điều 10 NQ 198/2025/QH15. Toàn bộ hộ kinh doanh chuyển sang kê khai theo hóa đơn điện tử và dòng tiền ngân hàng. Lệ phí môn bài cũng bỏ từ cùng ngày.
"Hộ kinh doanh không được đưa chi phí, không được khấu hao tài sản."
Đã đảo ngược. NĐ 68/2026/NĐ-CP cho hộ KD trừ chi phí: nguyên vật liệu, nhân công, khấu hao, điện nước, lãi vay. Trên 3 tỷ doanh thu thì bắt buộc tính theo lãi thật.
"Đóng thuế 17% trên lợi nhuận."
17% chỉ là một bậc. Luật 67/2025/QH15 chia ba: 15% (doanh thu ≤3 tỷ) · 17% (>3–50 tỷ) · 20% (>50 tỷ). Ví dụ bán son quy mô nhỏ thì phải là 15%.
Dùng thuế suất GTGT 10%.
Đúng để minh họa cơ chế, nhưng thực tế đang là 8% đến hết 31/12/2026 (NĐ 174/2025/NĐ-CP). Mỹ phẩm không nằm trong nhóm loại trừ nên được 8%.
"3 tỷ thì đóng 1,5% là 150 triệu."
3 tỷ × 1,5% = 45 triệu. Con số 150 triệu ứng với doanh thu 10 tỷ — nhiều khả năng bản bóc băng nghe nhầm "10 tỷ" thành "3 tỷ".
Ngưỡng thanh toán không dùng tiền mặt đã hạ từ 20 triệu xuống 5 triệu. Hóa đơn từ 5 triệu đồng trở lên mà trả tiền mặt thì mất cả hai: không được khấu trừ GTGT, và không được tính chi phí khi tính thuế trên lãi. Mua nhiều lần dưới 5 triệu trong cùng một ngày của cùng một người bán, cộng lại ≥5 triệu thì cũng phải chuyển khoản.
Đây là phần trong băng giảng đúng. Diễn lại cho gọn, và thêm hai tình huống để thấy hóa đơn đầu vào đáng giá bao nhiêu.
Giữ thuế suất 10% cho dễ tính như trong băng. Thực tế hiện là 8% — cơ chế không đổi, chỉ đổi con số.
Mua 1.000.000 · Bán 1.500.000
Tiền 150.000 đó chưa từng là của mình — khách hàng trả. Mình đã ứng trước 100.000 cho nhà cung cấp, nên chỉ nộp phần chênh 50.000. Lãi 500.000 của mình không hề bị GTGT đụng vào.
Mua trôi nổi 1.000.000 · Bán 1.500.000
Mất trắng 100.000 so với tình huống 1 — ăn thẳng vào lãi, vì khách vẫn chỉ trả 150.000 như cũ. Hàng mua vào vẫn được ghi nhận giá vốn khi tính thuế trên lãi, nhưng chỉ khi có chứng từ hợp lệ.
Không phải cứ mua không hóa đơn là nghiễm nhiên được tính chi phí. Muốn đưa vào giá vốn thì phải rơi vào các trường hợp được lập bảng kê — điển hình là mua nông sản, thủy hải sản trực tiếp từ người dân tự sản xuất, tự đánh bắt — kèm chứng từ, thông tin và chữ ký người bán. Mua hàng thương mại thông thường từ một cơ sở lẽ ra phải xuất hóa đơn mà không lấy hóa đơn thì chi phí bị loại, không có đường cứu. Đây đúng là ví dụ "mua cá của người dân" mà trong băng có nhắc.
Không chứng minh được đầu vào · Bán 1.500.000
Bán được 1,5 triệu, nộp thuế 375.000 — trong khi lãi thật chỉ 500.000. Đây chính là điều trong băng gọi là "đóng hết", và nó có thật.
Phần cốt lõi. Khác biệt lớn nhất không nằm ở thuế — nằm ở chỗ nếu vỡ nợ thì ai mất nhà.
Không có tư cách pháp nhân
Trách nhiệm vô hạn. Nợ của hộ là nợ của chủ hộ. Chủ hộ chịu bằng toàn bộ tài sản cá nhân — nhà, xe, đất, sổ tiết kiệm — chứ không giới hạn ở vốn bỏ vào kinh doanh.
Kinh doanh thua lỗ 5 tỷ thì chủ nhà phải trả bằng tài sản riêng cho tới hết.
Có tư cách pháp nhân
Trách nhiệm hữu hạn. Công ty là một "người" riêng về mặt pháp lý. Chủ chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn đã góp.
Góp 1 tỷ, công ty lỗ 5 tỷ thì chủ mất 1 tỷ đã góp — nhà riêng vẫn còn (trừ khi đã đem thế chấp bảo lãnh).
Đây là điều đáng nói với bạn Sếp trước tiên. Mọi tính toán thuế bên dưới đều là chuyện nhỏ so với câu hỏi: nếu việc này hỏng, mình mất tới đâu?
| Tiêu chí | Hộ kinh doanh | Công ty |
|---|---|---|
| Trách nhiệm tài sản | Vô hạn — toàn bộ tài sản cá nhân | Hữu hạn — trong phạm vi vốn góp |
| Tư cách pháp nhân | Không | Có |
| Miễn thuế nếu nhỏ | Doanh thu ≤1 tỷ/năm → không nộp GTGT và TNCN | Không có ngưỡng miễn tương tự |
| Thuế phải nộp | GTGT + TNCN | GTGT + TNDN |
| Cách tính GTGT | Trực tiếp: tỷ lệ % × doanh thu. Không được khấu trừ đầu vào | Khấu trừ: đầu ra − đầu vào. Mua nhiều = nộp ít |
| Tỷ lệ % trên doanh thu | Thương mại 1,5% · Sản xuất/vận tải 4,5% · Dịch vụ 7% · Khác 3% | Không áp dụng |
| Thuế suất trên lãi | 15% / 17% / 20% theo doanh thu | 15% / 17% / 20% theo doanh thu |
| Được trừ chi phí? | Có. 1–3 tỷ: được chọn tỷ lệ % hoặc lãi thật · >3 tỷ: bắt buộc tính theo lãi thật | Luôn tính theo lãi thật |
| Rút lợi nhuận về túi | Tự do. Tiền của hộ là tiền của chủ, không phát sinh thuế thêm | TNHH 1 thành viên cá nhân: miễn TNCN. TNHH 2+ thành viên & cổ phần: TNCN 5% trên cổ tức |
| Hóa đơn | Hóa đơn bán hàng. >1 tỷ/năm bắt buộc hóa đơn điện tử | Hóa đơn GTGT — khách là doanh nghiệp sẽ đòi loại này |
| Bán cho doanh nghiệp | Bất lợi. Bên mua không khấu trừ được GTGT từ hóa đơn của hộ | Thuận. Bên mua khấu trừ được → dễ vào chuỗi B2B |
| Chế độ kế toán | TT 152/2025/TT-BTC — sổ đơn giản, mọi hộ đều phải ghi sổ | TT 58/2026 (siêu nhỏ) · TT 133/2016 · TT 200/2014 |
| Huy động vốn | Khó — không chia được cổ phần | Dễ — góp vốn, cổ phần, gọi đầu tư |
| Mở rộng | Hạn chế — không có chi nhánh, công ty con | Đầy đủ — chi nhánh, VPĐD, công ty con |
Cửa hàng thương mại. Doanh thu 2 tỷ/năm, mua vào 1,5 tỷ (có hóa đơn đầy đủ), lãi 500 triệu. Cùng con số, hai pháp lý.
Doanh thu 2 tỷ → nhóm 1–3 tỷ → được chọn tỷ lệ %
Rút 470 triệu còn lại về túi: không thêm đồng thuế nào.
Doanh thu 2 tỷ → TNDN bậc 15%
Rút 425 triệu về túi: TNHH 1 thành viên miễn TNCN; nhiều thành viên chịu 5%.
Chênh 85 triệu, hộ kinh doanh nhẹ hơn. Đó là vì ở quy mô này hộ được đóng theo tỷ lệ phần trăm doanh thu — một cách tính không quan tâm lãi thật là bao nhiêu. Nhưng lợi thế này mỏng hơn vẻ ngoài, vì ba lý do:
Đến hết 31/12/2026, hộ nộp theo tỷ lệ % còn được giảm 20% mức tỷ lệ GTGT (1% → 0,8%), nên GTGT thực tế ở ví dụ trên khoảng 16 triệu chứ không phải 20 triệu. Tôi để nguyên 1% ở bảng cho dễ đối chiếu với luật gốc.
Bốn câu hỏi, trả lời xong là ra. Không có đáp án đúng cho mọi người.
Doanh thu dưới 1 tỷ/năm?
Hộ kinh doanh. Không phải nộp GTGT lẫn TNCN — bằng không. Lập công ty ở quy mô này là tự chuốc chi phí kế toán và thủ tục để đổi lấy một khoản thuế mà lẽ ra không phải đóng.
Bán cho doanh nghiệp, hay bán cho người tiêu dùng?
Bán B2B mà không xuất được hóa đơn GTGT là tự loại mình khỏi cuộc chơi — khách mất khấu trừ nên sẽ ép giá đúng bằng phần thuế đó. Bán B2B → công ty. Bán lẻ tận tay người dùng thì hộ không bất lợi gì.
Việc này có thể vỡ nợ lớn hơn số vốn bỏ ra không?
Có tồn kho lớn, có công nợ, có vay, có rủi ro sản phẩm gây thiệt hại → công ty, để dựng bức tường giữa việc kinh doanh và tài sản gia đình. Hộ kinh doanh không có bức tường đó.
Sắp gọi vốn, thêm cổ đông, hay mở chuỗi?
Công ty. Hộ kinh doanh không chia được cổ phần, không mở được chi nhánh, không nhận được đầu tư. Chuyển đổi sau vẫn được, nhưng tốn thời gian đúng lúc đang cần chạy.
Nhiều người chọn hộ kinh doanh vì tin rằng "hộ thì không ai soi sổ sách". Điều đó đã chấm dứt ngày 01/01/2026. Thuế khoán bị bỏ, mọi hộ đều phải ghi sổ theo TT 152/2025/TT-BTC, doanh thu trên 1 tỷ phải dùng hóa đơn điện tử kết nối cơ quan thuế, và sàn thương mại điện tử khấu trừ thuế thay người bán ngay trên từng giao dịch. Nếu lý do chọn hộ là để nhẹ sổ sách thì lý do đó không còn.
Những mốc đã đổi trong năm nay mà nếu bỏ lỡ thì mất tiền thật.
| Từ ngày | Thay đổi | Căn cứ |
|---|---|---|
| 01/01/2026 | Xóa bỏ thuế khoán với hộ/cá nhân kinh doanh · Bỏ lệ phí môn bài | NQ 198/2025/QH15 |
| 01/01/2026 | Ngưỡng hộ KD không chịu thuế nâng 500tr → 1 tỷ/năm | NĐ 141/2026/NĐ-CP |
| 01/01/2026 | Mọi hộ kinh doanh phải ghi sổ kế toán | TT 152/2025/TT-BTC |
| 2026 | Thanh toán không tiền mặt: ngưỡng 20tr → 5tr | NĐ 320/2025/NĐ-CP |
| 05/03/2026 | TT 40/2021 hết hiệu lực → TT 18/2026/TT-BTC | TT 18/2026/TT-BTC |
| 01/07/2026 | Hóa đơn điện tử: NĐ 123/2020 + NĐ 70/2025 bị bãi bỏ | NĐ 254/2026/NĐ-CP |
| 01/07/2026 | Giảm trừ gia cảnh 15,5tr/tháng · 6,2tr/người phụ thuộc · biểu thuế còn 5 bậc | Luật 109/2025/QH15 |
| 31/12/2026 | Hạn cuối GTGT 8% — sau đó về 10% nếu không gia hạn | NĐ 174/2025/NĐ-CP |
| 31/12/2026 | Biên lai giấy chưa dùng: hết hạn dùng · hủy từ 01/01/2027 | NĐ 254/2026/NĐ-CP |
Đây là bản tra cứu nhanh, mỗi khẳng định đã đối chiếu tối thiểu 2 nguồn tin cậy tại ngày 16/07/2026. Nhưng nó không thay thế kế toán trưởng hay luật sư. Trước khi kê khai, quyết toán, hủy hóa đơn hay quyết định chuyển đổi mô hình, hãy đối chiếu toàn văn văn bản gốc và hỏi người hành nghề.
Luật thuế Việt Nam năm 2026 đang thay đổi rất nhanh — riêng ngưỡng miễn thuế hộ kinh doanh đã đổi từ 500 triệu lên 1 tỷ chỉ trong vài tháng. Hãy kiểm tra lại hiệu lực trước khi dựa vào bất kỳ con số nào ở đây.